Κυριακή 27 Δεκεμβρίου 2009

Γιατί τα Χριστούγεννα δεν είναι εποχή χαράς για κάποιους.

Αν και η περίοδος των Χριστουγέννων θεωρείται από την πλειονότητα των κατοίκων της Δύσης ως η κατεξοχήν περίοδος χαράς, δεν συμμερίζονται όλοι αυτή τη στάση. Για κάποιους μάλιστα οι γιορτές αποτελούν μία περίοδο όπου βιώνουν έντονα συναισθήματα θλίψης και άγχους. Κάποιοι αποστρέφονται το εορταστικό κλίμα αυτό καθεαυτό. Μερικοί λόγοι που εξηγούν αυτήν τη διαφορετική προσέγγιση είναι οι ακόλουθοι: Ενδέχεται να εκδηλώνουν συμπτώματα της Εποχιακής Διαταραχής της Διάθεσης (Seasonal Affective Disorder, SAD). Ίσως κάποιοι να είχαν στο παρελθόν τραυματικά βιώματα που συνέδεσαν με τη συγκεκριμένη περίοδο. Άλλοι τέλος εκφράζουν μία στάση απόρριψης των καταναλωτικών προτύπων που επιβάλλονται αυτή την περίοδο. Ας επεκταθούμε.
Η Εποχιακή Διαταραχή της Διάθεσης είναι μία διαταραχή του συναισθήματος που προκαλεί καταθλιπτικά συμπτώματα κατά την περίοδο του χειμώνα σε άτομα, που την υπόλοιπη περίοδο του έτους δεν παρουσιάζουν οποιοδήποτε σύμπτωμα ψυχοπαθολογίας.
Κάποιοι άνθρωποι βιώνουν σοβαρές αλλαγές της διάθεσης, όταν αλλάζει η εποχή. Σπάνια έχουν παρατηρηθεί αυτά τα συμπτώματα με την έλευση της Άνοιξης, του Καλοκαιριού και του Φθινοπώρου, όμως κατά κύριο λόγο η διαταραχή αφορά στην περίπτωση της έλευσης του Χειμώνα.
Τα συμπτώματα της Εποχιακής Διαταραχής της Διάθεσης περιλαμβάνουν πολλά από τα γνωστά συμπτώματα της καταθλιπτικής διαταραχής : Διαταραχή του ύπνου με αϋπνίες ή υπερυπνίες , πρώιμη αφύπνιση ή αντίθετα δυσκολία να εγκαταλείψει κάποιος το κρεβάτι του. Ανορεξία ή υπερφαγία (κυρίως τροφών πλούσιων σε υδατάνθρακες) και μεταβολή του σωματικού βάρους. Δυσκολία συγκέντρωσης, απομάκρυνση από τους φίλους και την οικογένεια. Ακόμη ανηδονία (δυσκολία να αντλεί κάποιος ικανοποίηση από οτιδήποτε), απαισιοδοξία και φυσικά ένα διάχυτο αίσθημα θλίψης.
Θεωρείται ότι η διαταραχή σχετίζεται με τη φυσιολογία της πρόσληψης του ηλιακού φωτός. Είναι χαρακτηριστικό ότι η διαταραχή παρουσιάζεται με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα σε βόρειες περιοχές όπου η έκθεση στο ηλιακό φως είναι περιορισμένη. Η επιτυχία της θεραπείας
με ειδικό τεχνητό φως συνηγορεί στην παραπάνω θέση.

Αν και στη χώρα μας η ηλιοφάνεια είναι εκτεταμένη, η περίοδος κοντά στα Χριστούγεννα πληρεί τις συνθήκες εκείνες για την εμφάνιση της Εποχιακής Διαταραχής της Διάθεσης. Μάλιστα η εκτεταμένη φωταγώγηση των μεγάλων πόλεων τείνει να δρα θεραπευτικά στην περίπτωση αυτή, έστω κι αν οι χριστουγεννιάτικοι φωτισμοί δεν φτιάχνονται σύμφωνα με της θεραπευτικές προδιαγραφές για τη συγκεκριμένη διαταραχή.

Φυσικά δεν πάσχουν όλοι, όσοι βιώνουν συναισθήματα θλίψης κατά την εορταστική περίοδο από Εποχιακή Διαταραχή της Διάθεσης. Συχνά η συγκεκριμένη περίοδος του χρόνου για κάποιους έχει συνδεθεί με δυσάρεστες καταστάσεις και εμπειρίες, που τους οδηγούν σε ένα αρνητικό συναισθηματικό βίωμα. Οικογενειακές προστριβές και περίοδοι μοναξιάς, που βιώθηκαν σε προηγούμενες εορτές συνδέθηκαν με το κλίμα της περιόδου. Έτσι οι διακοσμήσεις, οι φωτισμοί και οι μελωδίες επαναφέρουν στη μνήμη τα βιώματα του παρελθόντος. Επί παραδείγματι ένα παιδί, το οποίο βίωσε τη σύγκρουση των γονέων του, ενώ στο περιβάλλον ακούγονταν χριστουγεννιάτικες μελωδίες θα έχει συνδέσει αυτούς τους ήχους με ένα ακαθόριστα μελαγχολικό συναίσθημα, που θα το ακολουθεί για πολλά χρόνια. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται ιδιαίτερα επίπονη προσπάθεια, ώστε όλα τα παραπάνω στοιχεία να επανεπενδυθούν από το άτομο θετικά. Αυτό όμως δε συμβαίνει συχνά, γιατί οι περισσότεροι δεν συνειδητοποιούν ή δε θυμούνται τις συνθήκες που έγινε αυτή η σύνδεση.
Υπάρχουν τέλος κάποιοι, οι οποίοι ταυτίζουν το κλίμα των εορτών με την έξαρση του καταναλωτικού πνεύματος. Συνειδητά απορρίπτουν όλες τις εορταστικές εκφράσεις, καθώς τις θεωρούν επιφανειακές και υποκριτικές. Πρόκειται για μία στάση, ή οποία αν συμβαδίζει με την υπόλοιπη φιλοσοφία ζωή τους, είναι απόλυτα σεβαστή. Η αναζήτηση ψυχολογικών τραυμάτων σε αυτή τη περίπτωση συνιστά έκφραση ψυχολογιοποίησης. Της τάσης δηλαδή να αναζητώνται ψυχολογικά αίτια για φιλοσοφικές, κοινωνικές και πολιτικές συμπεριφορές.